Masaż klasyczny i MTG
Ból mięśni po masażu i objawy wymagające konsultacji
Ból mięśni po masażu może przyjmować postać przejściowej bolesności albo nasilenia wcześniejszych dolegliwości. Takie reakcje odnotowano w niezależnych badaniach dotyczących masażu. Znaczenie mają moment pojawienia się objawów, ich nasilenie, przebieg oraz wpływ na codzienne czynności. [1, 2, 3, 5, 6]
Czy po masażu mogą boleć mięśnie?
Po masażu mogą pojawić się bolesność oraz nasilenie wcześniejszych dolegliwości. Takie reakcje zgłaszali uczestnicy badania obserwacyjnego Cambron i współautorów oraz odrębnych badań klinicznych nad masażem przy przewlekłym bólu szyi i dolnego odcinka pleców. [1, 2, 3]
Ocenę rozpoczyna porównanie objawów sprzed wizyty i po niej. Wywiad obejmuje lokalizację i charakter bólu, moment jego pojawienia się oraz związek z ruchem, pozycją ciała i wykonywanymi czynnościami. Ustala się także, czy ból występował już podczas ucisku, czy pojawił się dopiero po zakończeniu masażu. [5, 6]
W badaniach nad bólem szyi i pleców skuteczność oceniano na podstawie zmiany dolegliwości i sprawności. Zwiększoną bolesność po zabiegu rejestrowano oddzielnie, jako reakcję niepożądaną. [2, 3]
Ile trwa ból po masażu?
Badania opisują przejściową bolesność po masażu, ale nie wyznaczają jednego czasu jej ustępowania dla wszystkich metod i klientów. Obejmowały różne grupy, techniki i sposoby obserwacji. Przegląd Cochrane wskazuje dodatkowo na niepełne raportowanie działań niepożądanych. Z tych danych można wnioskować o możliwości wystąpienia reakcji, lecz nie ustalić uniwersalnej granicy czasu ani częstości. [1, 2, 4]
W ocenie przebiegu dolegliwości uwzględnia się moment ich rozpoczęcia, zmianę nasilenia oraz wpływ na codzienne czynności. Informacje te porównuje się ze stanem przed zabiegiem. [5, 6]
Czy masaż powinien boleć?
Masaż nie musi być bolesny. Siłę nacisku, tempo i czas dobiera się do techniki, opracowywanego obszaru oraz tolerancji klienta. Zgłaszane odczucia pomagają masażyście zmienić nacisk, tempo lub ułożenie ciała. [5, 6]
Klient powinien zgłaszać, gdy ucisk staje się zbyt intensywny lub wywołuje nieakceptowany ból. Masażysta pyta o odczucia i dostosowuje sposób wykonania techniki. [5, 6]
Podstawowe chwyty i przebieg zabiegu przedstawia nasz artykuł na czym polega masaż klasyczny.
Metodyka MTG
Ból po masażu tkanek głębokich
Po bolesnej reakcji na MTG przed kolejną sesją analizuje się siłę nacisku, tempo oraz odczucia zgłaszane podczas zabiegu. [5, 6] Masaż tkanek głębokich obejmuje powolne wykonywanie technik i dobór powierzchni kontaktu do opracowywanej okolicy. Techniki mogą dotyczyć zarówno tkanek powierzchownych, jak i położonych głębiej. [6]
Do podstawowych parametrów pracy należą: [6]
| Parametr | Zastosowanie w metodyce MTG |
|---|---|
| Powierzchnia kontaktu | Przedramię lub nasada dłoni służą do opracowania większego obszaru; paliczki i opuszki pozwalają pracować bardziej miejscowo. |
| Tempo | Techniki wykonuje się powoli, obserwując reakcję na nacisk i pytając klienta o odczucia. |
| Kierunek nacisku | Ustawienie przedramienia, dłoni lub palców dobiera się do techniki i opracowywanej okolicy. |
| Ułożenie ciała | Pozycja i podparcie zapewniają dostęp do opracowywanej okolicy oraz wygodne, stabilne ułożenie klienta. |
| Intensywność | Nacisk kontroluje się podczas wykonywania techniki, pytając o odczucia i uwzględniając odpowiedź klienta. |
Zakwasy po masażu pleców a DOMS
DOMS, czyli opóźniona bolesność mięśniowa, jest określeniem dotyczącym reakcji po wysiłku fizycznym. Potoczne sformułowanie „zakwasy po masażu pleców” opisuje podobne odczucie. Rozpoznanie jego przyczyny wymaga uwzględnienia przebiegu dolegliwości i wcześniejszej aktywności. [7, 8]
Badania nad biegiem oraz ćwiczeniami ekscentrycznymi kończyny górnej nie potwierdziły prostego wyjaśnienia DOMS jako skutku utrzymywania się podwyższonego stężenia mleczanu po wysiłku. Oba eksperymenty dotyczyły bolesności po wysiłku fizycznym. [7, 8]
Dla opisu reakcji pozabiegowej bardziej precyzyjne są informacje o tkliwości przy dotyku lub ucisku, bólu podczas określonego ruchu i zmianie nasilenia dolegliwości. Takie dane można porównać z objawami zgłaszanymi przed wizytą. [5, 6]
Złe samopoczucie po masażu pleców
Ocena złego samopoczucia po masażu obejmuje konkretne objawy, ich początek i dalszy przebieg. Podczas rozmowy z masażystą należy również uwzględnić wcześniejsze podobne dolegliwości oraz przyjmowane leki. Tak zebrane informacje służą ponownej ocenie możliwości wykonania zabiegu. [5, 6]
Ocena objawów
Jakie objawy wymagają konsultacji?
Natychmiastowej oceny medycznej wymagają nowe zaburzenia oddawania moczu lub kontroli stolca, utrata albo wyraźne osłabienie czucia w okolicy krocza oraz narastające osłabienie kończyn dolnych. Przy bólu pleców takie objawy mogą wskazywać na ucisk struktur nerwowych. Wystąpienie choćby jednego z tych nowych objawów jest wskazaniem do pilnego zgłoszenia się na SOR. [9, 10]
Pilnego kontaktu z lekarzem wymaga ból pleców z gorączką, szczególnie przy niedawnej infekcji, zabiegu operacyjnym lub osłabionej odporności. O dalszej diagnostyce decydują wywiad i badanie. Brak gorączki nie wyklucza zakażenia. [11, 12]
Ból utrzymujący się, narastający lub ograniczający zwykłe czynności wymaga ponownej oceny przed kolejnym masażem. Wątpliwości dotyczące przeciwwskazań należy wyjaśnić podczas konsultacji lekarskiej. [5, 6] Kwalifikacji do zabiegu dotyczy również nasz artykuł przeciwwskazania do masażu.
Informacje potrzebne przed kolejną wizytą
Wywiad przed następnym zabiegiem obejmuje reakcję na wcześniejszy masaż. Do dokumentacji warto włączyć: [5, 6]
- lokalizację, charakter i moment pojawienia się dolegliwości;
- różnicę względem stanu sprzed wizyty;
- zmianę nasilenia objawów od zakończenia zabiegu;
- związek bólu z ruchem, pozycją i codziennymi czynnościami;
- odczucia podczas masażu oraz pozostałe zgłaszane objawy.
Te informacje służą ponownej kwalifikacji i planowaniu pracy. Do omówienia pozostają siła, tempo, czas, obszar opracowania i pozycja ułożeniowa. Częstotliwość kolejnych sesji ustala się z uwzględnieniem indywidualnej reakcji. [5, 6]
Nasze kursy
Dobór nacisku i komunikacja podczas naszych zajęć
Na kursie masażu klasycznego I stopnia w Warszawie uczymy wywiadu, doboru siły i czasu działania, pozycji ułożeniowych oraz dokumentowania zabiegu. Podczas naszych zajęć łączymy naukę technik ze zbieraniem informacji o odczuciach klienta. [5]
Na kursie masażu tkanek głębokich ćwiczymy dobór powierzchni kontaktu, kierunku nacisku, tempa i pozycji oraz komunikację podczas pracy. Dobór intensywności uwzględnia reakcję klienta. [6]
Źródła
Bibliografia i materiały źródłowe
- Cambron JA, Dexheimer J, Coe P, Swenson R. Side-Effects of Massage Therapy: A Cross-Sectional Study of 100 Clients. Journal of Alternative and Complementary Medicine. 2007;13(8):793–796.
- Sherman KJ, Cherkin DC, Hawkes RJ, Miglioretti DL, Deyo RA. Randomized Trial of Therapeutic Massage for Chronic Neck Pain. Clinical Journal of Pain. 2009;25(3):233–238. DOI: 10.1097/AJP.0b013e31818b7912.
- Cherkin DC, Sherman KJ, Kahn J i wsp. A Comparison of the Effects of 2 Types of Massage and Usual Care on Chronic Low Back Pain: A Randomized, Controlled Trial. Annals of Internal Medicine. 2011;155(1):1–9. DOI: 10.1059/0003-4819-155-1-201107050-00002.
- Gross AR, Lee H, Ezzo J i wsp. Massage for neck pain. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2024;2:CD004871. DOI: 10.1002/14651858.CD004871.pub5.
- Heros Centrum Szkoleniowe. Skrypt kursowy masażu klasycznego, wersja 5. Materiał dydaktyczny: dobór bodźca, wywiad, komunikacja, pozycje ułożeniowe, częstotliwość i dokumentacja.
- Heros Centrum Szkoleniowe. Skrypt MTG Heros. Materiał dydaktyczny: zasady MTG, powierzchnie kontaktu, kontrola intensywności i wywiad; s. 5–14 pliku PDF.
- Schwane JA, Watrous BG, Johnson SR, Armstrong RB. Is Lactic Acid Related to Delayed-Onset Muscle Soreness?. The Physician and Sportsmedicine. 1983;11(3):124–131. DOI: 10.1080/00913847.1983.11708485.
- Lin i Lin. The Role of Lactic Acids in Delayed Onset Muscle Soreness. Bulletin of Physical Education. 1993;(16):299–311. Publikacja w języku chińskim; angielski abstrakt w bazie National Cheng Kung University.
- Hennessy O, Devitt AT, Synnott K, Timlin M. Assessment and early investigation of cauda equina syndrome: a systematic review of existing international guidelines and summary of the current evidence. European Spine Journal. 2025;34:1545–1551. DOI: 10.1007/s00586-025-08732-0.
- Vaishya S, Pojskic M, Bedi MS i wsp. Cauda equina, conus medullaris and syndromes mimicking sciatic pain: WFNS spine committee recommendations. World Neurosurgery: X. 2024;22:100274. DOI: 10.1016/j.wnsx.2024.100274.
- Guchkha A i wsp. Acute back pain: Clinical and radiologic diagnosis: WFNS spine committee recommendations. World Neurosurgery: X. 2024;22:100278. DOI: 10.1016/j.wnsx.2024.100278.
- Yusuf M, Finucane L, Selfe J. Red flags for the early detection of spinal infection in back pain patients. BMC Musculoskeletal Disorders. 2019;20:606. DOI: 10.1186/s12891-019-2949-6.