Czym jest powięź i jakie pełni funkcje

Do niedawna powięź była zupełnie pomijana, a jej udział w funkcjonowaniu organizmu był marginalizowany. Anatomowie podczas sekcji zwłok pozbywali się powięzi, gdyż zasłaniała ona ważne dla nich, położone głębiej struktury. W większości atlasów anatomicznych powięź w zasadzie nie istniała.

Sytuacja ta zaczęła zmieniać się już w latach 70-tych XX wieku, kiedy to nowojorska biochemiczka Ida Rolf, prowadząc wieloletnie badania opisała powięź, jako odrębną strukturę w ciele człowieka. Opracowała system terapeutyczny zwany Integracją Strukturalną znany również, jako Rolfing, który w dużej mierze opiera się na pracy z powięziami. Jest to jednak temat na osobny wpis. W roku 1977 opublikowała swoją pracę naukową „Rolfing. The Integration of Human Structure”, która była kamieniem milowym w badaniu powięzi. Dwa lata później zmarła.

Musiało upłynąć sporo czasu, aby na nowo zająć się jej badaniami. Pierwszy kongres naukowy, który dotyczył powięzi odbył się dopiero w 2007 roku.

Od tego momentu zainteresowanie powięzią zaczęło wzrastać, terapeuci i klinicyści na całym świecie zauważyli ogromny potencjał w pracy z tą strukturą. Dała ona ogromne pole manewru dla diagnostyki i terapii. Powięź stanęła na równi z innymi układami ciała człowieka i zaczęła być traktowana, jako osobny narząd. Zaczęto łączyć zaburzenia struktur mięśniowo-szkieletowych z patologiami w obrębie tkanki łącznej, która jak się okazuje, stanowi nierozerwalny element funkcjonalny, a praca manualna z powięziami daje bardzo dobre rezultaty terapeutyczne. Mimo postępów medycyny i znakomitych metod badawczych, dostępnych w laboratoriach na całym świecie, powięź pozostaje nadal w sferze badań i poszukiwań nowych faktów dotyczących jej funkcjonowania.

W 2007 roku, na pierwszym, międzynarodowym kongresie poświęconym badaniom powięzi, przedstawiona została dosyć zwięzła definicja, która opisywała powięź, jako nieprzerwaną, trójwymiarową strukturę, będącą wsparciem strukturalnym naszego organizmu, a także uniwersalnym środowiskiem pozwalającym prawidłowo funkcjonować niemal wszystkim układom w ciele człowieka.

Wiemy już, że powięź tworzy dla naszego ciała coś w rodzaju miękkiego szkieletu. Budujące ją włókna kolagenowe, ułożone są dosyć chaotycznie, co pozwala na rozciąganie się powięzi we wszystkich kierunkach z jednoczesnym przenoszeniem obciążeń.

Możemy wyróżnić kilka podstawowych funkcji powięzi:

• Ochronę i tworzenie miejsca dla tkanek oraz oddzielanie ich od siebie.
• Optymalne przekazywanie sił pomiędzy strukturami.
• Utrzymanie ruchu ślizgowego między tkankami.
• Przejmowanie energii kinetycznej dzięki sprężystej budowie.
• Umożliwianie komunikacji międzytkankowej, poprzez zawarte w powięzi receptory.
• Wspomaganie regeneracji po uszkodzeniu tkanek.
• Zapewnienie stabilności naszego ciała dzięki aktywnemu wspomaganiu aparatu ruchu.

Wszystkie te funkcje i właściwości struktur powięziowych możliwe są dzięki zawartości wyspecjalizowanych komórek.

Za elastyczność powięzi, jej stabilność i nadawanie kształtu tkankom, nad którymi powięź przebiega odpowiada wspominany już wcześniej kolagen. Produkowany jest przez bardzo uniwersalne komórki zwane fibroblastami. Są one zdolne do produkowania różnych rodzajów kolagenu, oraz do kontrolowania ilości jego wytwarzania, dzięki tzw. kolagenazie. Jest to białko, bez którego włókna kolagenowe w miejscach mocno obciążanych wytwarzane byłby bez końca, co doprowadzałoby do upośledzenia funkcji powięzi.

Dzięki miofibroblastom powięź posiada zdolność do gojenia się i regeneracji.

Kolejną substancją produkowaną przez fibroblasty (mówiłem, że uniwersalne są te komórki) jest elastyna. To dzięki niej powięź jest w stanie powrócić do swojej pierwotnej formy po jej wcześniejszym rozciągnięciu. Gdy się rozciągamy widzimy wyraźnie, że nasza skóra i tym samym powięź znajdująca się pod nią rozciągają się, by następnie powrócić do pierwotnego stanu. Bez elastyny nie byłoby to możliwe.

Rozciągliwość tkanki łącznej jest również możliwa dzięki fibrylinie. I zgadnijcie, co ją produkuje… otóż fibroblasty.

A teraz możecie przyłożyć palce do skóry np. na drugim ręku i spróbować poprzesuwać ją w różnych kierunkach, ślizga się? Ten ruch ślizgowy jest możliwy dzięki substancjom takim jak proteoglikany, glikozaminoglikany a także kwas hialuronowy.

Już mamy tego całkiem sporo, a jeszcze zostały receptory znajdujące się w tkance łącznej.

Jak powszechnie wiadomo, układ nerwowy odpowiedzialny jest za przekazywanie impulsów nerwowych i tym samym, za przekazywanie i wymianę informacji i bodźców. To dzięki niemu, nasze ciało zdolne jest do adaptacji oraz do reagowania na bodźce pochodzące ze środowiska zewnętrznego. Aby organizm odpowiednio zareagował na bodziec, niezbędny jest receptor, który ten bodziec odbierze. Powięzi są dobrze wyposażone w tzw. mechanoreceptory, dzięki którym układ nerwowy jest w stanie odpowiednio zinterpretować otrzymaną informację.

Do receptorów możemy zaliczyć:

Powięź, tak samo jak inne tkanki może ulegać różnym dysfunkcjom i uszkodzeniom.

Jedną z częstszych dysfunkcji jest zaburzenie ruchu ślizgowego. Ruch ten może być ograniczony, a powodem takiego stanu mogą być zagęszczenia sieci powięziowej. Do takich zagęszczeń może dochodzić poprzez długotrwałe stany bólowe. Badania wykazały, że u osób cierpiących na przewlekłe dolegliwości bólowe w odcinku szyjnym kręgosłupa, stwierdzono zaburzenia w ruchu ślizgowym oraz zagęszczenie tkanki łącznej na przebiegu mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowatego. Kiedy obrócicie głowę np. w lewo, mięsień ten uwydatni się po przeciwnej stronie, biegnie od mostka, do charakterystycznego, twardego wyrostka za uchem. Również u osób borykających się z problemami dyskopatycznymi kręgosłupa lędźwiowego, wykazano zmiany w zagęszczeniu powięzi piersiowo-lędźwiowej. Jak widać, zależności są wyraźne, a wiedza na ten temat ma ogromne znaczenie dla diagnostyki i leczenia dysfunkcji aparatu ruchu.

Powięź może ulegać uszkodzeniom na skutek ran powstałych przez zabieg operacyjny, czy choćby przez uszkodzenie mechaniczne. Każdej ranie towarzyszy proces gojenia, gdzie najpierw powstaje stan zapalny, a następnie tkanka odbudowuje się. Cały proces gojenia ran może trwać nawet kilka lat. Wiecie doskonale, czym są blizny i pewnie wiele z Was takowe posiada. Praca terapeuty z blizną od samego początku jej powstawania sprawi, że blizna będzie elastyczna. Zaburzony proces gojenia może być powodem powstawania blizn przerostowych, które mogą zwiększać napięcia i zaburzać ruchomość tkanek.

Innymi, dosyć popularnymi dysfunkcjami tkanki łącznej są choroby zwłóknieniowe. Zaliczyć do nich możemy przykurcz Dupuytrena, objawiający się zgrubieniem na rozcięgnie dłoniowym oraz przykurczem najczęściej czwartego i piątego palca dłoni. Również rozcięgno podeszwowe narażone jest na podobne zaburzenie funkcjonalne i mówimy wtedy o chorobie Ledderhose’a.

Chorobą genetyczną tkanki łącznej, występująca u 1-2 osób na 10000 urodzeń jest zespół Marfana. Spowodowany jest przez mutację genu odpowiedzialnego za prawidłowe wytwarzanie wspomnianej w poprzedniej notce fibryliny i przez to za złe wiązanie białek w tkance łącznej. Jest to bardzo złożona jednostka chorobowa, atakująca niemal wszystkie układy w organizmie, w tym wzrok, układ sercowo – naczyniowy, czy układ ruchu.

Z powięziami możemy pracować, przywracając ich prawidłowe funkcje, lub zachowując je w odpowiedniej kondycji. Istnieje obecnie sporo rodzajów terapii nastawionych na pracę z układem powięziowym. Poniżej przedstawię po krótce kilka z nich.